Farmakogenetyka - klucz do bezpiecznej terapii. Znaczenie badań TPMT i NUDT15

Odpowiedź często kryje się w genach. Farmakogenetyka pozwala lepiej zrozumieć indywidualną odpowiedź organizmu na leczenie i stanowi ważny element medycyny spersonalizowanej. Szczególne znaczenie ma analiza genów TPMT i NUDT15, których warianty wpływają na bezpieczeństwo stosowania tiopuryn. W odpowiedzi na rosnące znaczenie tych badań BIOVIGEN rozszerza ofertę o test gb PHARM NUDT15 (R139C) IVDR.

Farmakogenetyka bada zależności między wariantami genetycznymi a odpowiedzią organizmu na leki. Różnice genetyczne mogą wpływać na aktywność enzymów uczestniczących w metabolizmie leków, a tym samym na skuteczność i bezpieczeństwo terapii. Dawka odpowiednia dla większości pacjentów może u osób z określonymi wariantami genetycznymi zwiększać ryzyko działań niepożądanych.

Badania farmakogenetyczne pozwalają wykryć część tych predyspozycji przed rozpoczęciem leczenia. Ich wyniki pomagają lekarzowi dobrać dawkę początkową, wybrać terapię i zaplanować monitorowanie pacjenta.

Jednym z najlepiej udokumentowanych zastosowań farmakogenetyki w praktyce klinicznej jest analiza genów TPMT i NUDT15 przed leczeniem tiopurynami.

Tiopuryny to leki o działaniu immunosupresyjnym i cytotoksycznym. Stosuje się je między innymi w leczeniu chorób autoimmunologicznych, nieswoistych chorób zapalnych jelit oraz niektórych nowotworów hematologicznych. Do tej grupy należą azatiopryna, 6-merkaptopuryna i 6-tioguanina.

Jednym z najpoważniejszych działań niepożądanych tiopuryn jest mielosupresja, czyli zahamowanie czynności krwiotwórczej szpiku kostnego. Może prowadzić do leukopenii, neutropenii, niedokrwistości i małopłytkowości, zwiększając ryzyko zakażeń oraz krwawień.

Podatność na toksyczne działanie tych leków różni się między pacjentami. Jedną z przyczyn są warianty genów TPMT i NUDT15.

Gen NUDT15 koduje enzym o angielskiej nazwie nudix hydrolase 15. Enzym ten ogranicza wbudowywanie aktywnych metabolitów tiopuryn do DNA komórek. Jego zmniejszona aktywność zwiększa podatność na toksyczne działanie tych leków, nawet u pacjentów z prawidłową aktywnością TPMT.

Szczególnie istotny jest wariant c.415C>T o identyfikatorze rs116855232. Odpowiada on zmianie p.Arg139Cys, określanej w skrócie jako R139C. Wariant wiąże się ze znacznym ograniczeniem aktywności enzymu i zwiększonym ryzykiem mielotoksyczności.

Gen TPMT koduje S-metylotransferazę tiopurynową, po angielsku thiopurine S-methyltransferase. Niektóre warianty tego genu zmniejszają aktywność enzymu, przez co organizm jest narażony na większą ilość aktywnych metabolitów tiopuryn. W efekcie standardowe dawki tych leków mogą powodować ciężką toksyczność hematologiczną.

Enzymy TPMT i NUDT15 działają na różnych etapach metabolizmu tiopuryn. Analiza obu genów daje więc pełniejszy obraz genetycznych czynników ryzyka niż badanie samego TPMT.

W 2026 roku Clinical Pharmacogenetics Implementation Consortium, w skrócie CPIC, opublikowało aktualizację wytycznych dotyczących dawkowania azatiopryny, merkaptopuryny i tioguaniny. Wytyczne uwzględniają warianty obu genów. W zależności od genotypu lekarz może rozważyć zmniejszenie dawki początkowej, częstsze monitorowanie parametrów hematologicznych lub wybór innej terapii.

Badania są najbardziej przydatne przed rozpoczęciem leczenia, kiedy ich wyniki można uwzględnić przy planowaniu terapii. W trakcie leczenia nadal potrzebne jest regularne monitorowanie morfologii krwi.

Do oferty BIOVIGEN dołącza test firmy GENERI BIOTECH z certyfikatem IVDR. Zestaw uzupełnia dostępny już test gb PHARM TPMT, dzięki czemu laboratoria mogą rozszerzyć badania farmakogenetyczne o kolejny marker związany z bezpieczeństwem leczenia tiopurynami.

Test służy do jakościowego wykrywania wariantu c.415C>T w genie NUDT15. Wariant ten, oznaczany jako rs116855232, wiąże się ze zwiększoną podatnością na mielotoksyczność podczas terapii tiopurynami. Materiałem do badania jest DNA genomowe wyizolowane z krwi obwodowej.

Skontaktuj się z zespołem BIOVIGEN, aby dowiedzieć się więcej o teście i pozostałych rozwiązaniach farmakogenetycznych w naszej ofercie.